Anjet Daanje
Wijster, 1965 — schrijfster en scenariste
Wijster, 1965 — schrijfster en scenariste
Anjet Daanje is het pseudoniem van Anjet den Boer, geboren in het Drentse Wijster. Ze studeerde wiskunde in Utrecht en behaalde in 1991 haar doctoraal; de eerste versie van haar debuutroman Pianomuziek in de regen schreef ze al als eenentwintigjarige. Dat boek verscheen in 1993 nog onder haar eigen naam; vanaf De blinde fotograaf publiceerde ze onder de meisjesnaam van haar moeder. Daarnaast werkte ze bijna twee decennia als scenariste: de korte film Raak (2006), waarvan ze het scenario met Philip Delmaar en regisseur Hanro Smitsman schreef, won in 2007 een Gouden Beer op de Berlinale, en ze schreef de speelfilm Schemer en de dramaserie De geheimen van Barslet. Als romanschrijfster bleef ze lange tijd vrijwel onopgemerkt — acht romans, lovende recensies, nauwelijks lezers, en uiteindelijk grote uitgevers die haar lieten vallen. Ze belandde bij het kleine Groningse Passage, en pas met De herinnerde soldaat (2019) kwam de doorbraak, laat en abrupt. Wat volgde was ongekend: Het lied van ooievaar en dromedaris won als eerste boek ooit zowel de Boekenbon Literatuurprijs als de Libris Literatuur Prijs, en in 2023 kreeg Daanje de Constantijn Huygens-prijs voor haar hele oeuvre. Haar proza is herkenbaar aan lange, meanderende zinnen die met "en" aan elkaar worden geregen en aan een obsessie met geheugen, identiteit en de vraag wie een verhaal mag bezitten. Ze leeft teruggetrokken in Groningen, geeft weinig interviews en zei ooit dat ze wel wilde schrijven maar geen schrijver wilde zijn.
Lange tijd gold Gezel in marmer als Daanjes beste boek, en als het schoolvoorbeeld van haar miskenning. De roman gaat over Nan, een introverte steenhouwster die in marmer uitvoert wat de beroemde beeldhouwster Marin bedenkt: zij doet het werk, Marin oogst de roem. Als Nan ontdekt dat een van Marins ontwerpen plagiaat is, verzuurt de afhankelijkheid tussen beide vrouwen tot wantrouwen. Het thema — wie is de eigenaar van een idee, en wat blijft er van een makerschap over — keert vijftien jaar later in veel grotere vorm terug. Kees 't Hart wond zich in De Groene Amsterdammer publiekelijk op over het feit dat het boek zo weinig aandacht kreeg.
De eerste roman die Daanje bij Uitgeverij Passage onderbracht. Finn Pompe vertelt zijn kinderen voor het slapengaan zijn eigen leven, waarbij elk hoofdstuk zich afspeelt op één dag uit de wereldgeschiedenis: de maanlanding, de treinkaping bij Wijster, de moord op Lennon, de val van de Muur, 11 september, de val van Lehman Brothers. De constructie loopt van 1967 tot 2011 en verweeft familiegeschiedenis met wereldgeschiedenis tot ze niet meer van elkaar te scheiden zijn. Centraal staat zijn levenslange verbond met zijn nicht Juno, dat na tweederde van het boek een wending neemt die de hele roman van thema doet verschuiven.
Vlak achter de Belgische frontlinie wordt in de Eerste Wereldoorlog een ongewonde soldaat gevonden die niet weet wie hij is. Na vier jaar in een gesticht meldt zich een vrouw die hem herkent als haar man Amand, vader van haar twee kinderen; hij herkent niets en niemand, maar bouwt met haar een nieuw leven op — tot zijn nachtmerries beginnen en hij aan haar versie van hun verleden gaat twijfelen. Het boek werd bij verschijnen over het hoofd gezien, tot een longlistnotering en een vijfsterrenrecensie in NRC het naar tienduizenden lezers brachten. Het won de F. Bordewijk-prijs en de prijs voor het Beste Groninger Boek.
Elf vertellingen over ruim anderhalve eeuw, die beginnen in 1847 in een Yorkshire dorp en eindigen in het Groningen van nu. Hoofdpersoon is Eliza May Drayden, een naar Emily Brontë gemodelleerde schrijfster die bij het openen van het boek al dood is: we leren haar kennen via biografen, verzamelaars, roddel, brieffragmenten en gedichten, en steeds meer via de vrouwen in wier levens ze doorwerkt. Het is een roman over nalatenschap als wildgroei. Hij won de Boekenbon Literatuurprijs 2022, de Libris Literatuur Prijs 2023, De Inktaap 2024 en de Prijs van de KANTL voor Proza 2024, en werd in 2025 door NRC en De Standaard tot beste Nederlandstalige boek van deze eeuw gekozen.