.jpg?width=900)
Trevor Paglen
Camp Springs, Maryland, 1974 — Amerikaans beeldend kunstenaar, geograaf en schrijver
Camp Springs, Maryland, 1974 — Amerikaans beeldend kunstenaar, geograaf en schrijver
Trevor Paglen werd geboren op een luchtmachtbasis bij Washington en bracht zijn jeugd door op Amerikaanse militaire installaties in de Verenigde Staten en Europa — een wereld waarvan de vanzelfsprekende geheimhouding later zijn onderwerp werd. Hij studeerde religiewetenschappen aan Berkeley, haalde in 2002 een master aan het School of the Art Institute of Chicago en promoveerde in 2008 in Berkeley op geografie, met onderzoek naar landschappen van staatsgeheim. Die dubbele opleiding bepaalt zijn werkwijze: hij noemt het experimentele geografie, en het komt erop neer dat hij eerst maandenlang archiefstukken, vluchtregisters, satellietcatalogi en amateurwaarnemingen uitkamt en pas daarna een camera richt. Zijn foto's tonen zelden iets herkenbaars. Wat ze laten zien is dat er iets is dat niet gezien mag worden, en waar de grens van het kijken precies ligt. Hij schreef er ook over, onder meer in Torture Taxi over de CIA-vluchten en in Blank Spots on the Map (2009), leverde onderzoek en camerawerk voor Laura Poitras' Snowden-film Citizenfour, en fotografeerde in 2013 vanuit een helikopter de hoofdkwartieren van de NSA, de NRO en de NGA — beelden die hij vrij beschikbaar stelde en die sindsdien overal opduiken. Sinds ongeveer 2016 verlegde hij zijn aandacht naar machinaal zien: beelden die computers voor andere computers maken en waar mensen niet meer aan te pas komen. Hij kreeg in 2016 de Deutsche Börse Photography Foundation Prize en in 2017 een MacArthur Fellowship. Hij woont in Berlijn en New York.
Diep in de woestijnen van Nevada, Utah en New Mexico liggen bases en testterreinen die zo ver binnen afgesloten gebied liggen dat een burger er nergens zicht op heeft. Paglen richt er telescooplenzen op met brandpuntsafstanden tussen 1300 en 7000 millimeter, vanaf openbaar terrein, soms over veertig mijl atmosfeer heen. Wat de camera vastlegt is grotendeels warmtetrilling en stof: de gebouwen lossen op in korrelige kleurvlakken. De titels doen het werk dat het beeld niet doet — Chemical and Biological Weapons Proving Ground; Dugway, UT; Distance approx. 42 miles. De politieke daad zit niet in de onthulling maar in het staan en fotograferen zelf.
Boven onze hoofden draaien tientallen satellieten die de Verenigde Staten officieel niet bezitten. Ze worden wel bijgehouden, niet door een overheid maar door een internationaal netwerk van amateurwaarnemers die hun banen berekenen en publiceren. Met die gegevens bepaalt Paglen wanneer een toestel overkomt en fotografeert hij het met computergestuurde montuur en lange sluitertijd. Op de afdrukken is de sterrenhemel scherp en trekt het geheime object een streep, of andersom. Het resultaat sluit aan bij de negentiende-eeuwse Amerikaanse landschapsfotografie — Paglen hangt zijn werk graag naast Timothy O'Sullivan — maar met de infrastructuur van de bewakingsstaat in het beeld.
Satellieten in een geostationaire baan ondervinden vrijwel geen weerstand en blijven daardoor miljoenen jaren rondcirkelen: lang nadat alles op aarde is verdwenen, hangt er nog een ring van dode toestellen om de planeet. Paglen bracht op een daarvan een boodschap aan. Vijf jaar lang sprak hij met wetenschappers, antropologen en filosofen over wat er dan op moest staan, en koos uiteindelijk honderd foto's, die met hulp van materiaalonderzoekers van MIT en Carleton College op nanoschaal in een siliciumschijf werden geëtst en in een vergulde behuizing gevat. In november 2012 vertrok EchoStar XVI vanuit Bajkonoer met de schijf tegen de achterzijde gemonteerd. Anders dan Sagans Golden Records is de selectie somber en tegenstrijdig.
Samen met onderzoeker Kate Crawford bouwde Paglen een webtoepassing die een geüploade foto liet classificeren door een model dat uitsluitend was getraind op de categorieën voor personen uit ImageNet, de dataset waarop een groot deel van de moderne beeldherkenning is opgebouwd. Wie zijn portret aanbood kreeg een etiket terug, en die etiketten bleken vaak racistisch, seksistisch of ronduit absurd. Het ding werd binnen enkele dagen viraal. De makers hadden geen model gebouwd dat ontspoorde; ze hadden de trainingsdata laten uitspreken wat erin zat. De beheerders van ImageNet verwijderden daarna honderdduizenden foto's uit de personencategorieën. Het werk maakte deel uit van Training Humans bij Fondazione Prada en van Paglens opdracht voor de Curve van het Barbican.
