Lynn Hershman Leeson
Cleveland, Ohio, 17 juni 1941 — Amerikaans kunstenaar en filmmaker
Cleveland, Ohio, 17 juni 1941 — Amerikaans kunstenaar en filmmaker
Lynn Hershman Leeson, geboren als Lynn Lester Hershman, verhuisde vanuit Ohio naar de Bay Area en studeerde daar in 1972 af aan San Francisco State University. Haar afstudeerscriptie bestond uit kunstkritiek die ze onder drie verzonnen namen publiceerde — Prudence Juris, Herbert Goode en Gay Abandon — een grap die tegelijk haar levenslange onderwerp aankondigde: identiteit als iets dat je kunt fabriceren en van bewijsstukken kunt voorzien. Toen het universiteitsmuseum in Berkeley in datzelfde jaar haar wassen figuren met geluidsband afgelastte omdat geluid niet in een kunstmuseum thuis zou horen, trok ze de consequentie en ging buiten de instellingen werken: in een goedkoop hotel, in de etalages van een warenhuis, in de gevangenis van San Quentin, in woonprojecten. Vanaf het midden van de jaren tachtig noemde ze haar oudere werk BC, Before Computers, en alles daarna AD, After Digital. Ze bouwde het eerste kunstwerk op laserdisc, een van de eerste met een aanraakscherm en vroege chatbots, en verschoof later naar genetica en biotechnologie. Erkenning kwam laat: pas met het retrospectief Civic Radar in het ZKM in Karlsruhe (2014–2015) en daarna Twisted in het New Museum in New York (2021) kreeg haar werk de plaats die het in de geschiedenis van de mediakunst inneemt. In 2022 gaf de jury van de Biënnale van Venetië haar een eervolle vermelding. Ze is emeritus hoogleraar aan de University of California, Davis; haar archief, met duizenden uren beeldmateriaal over feministische kunstenaars, ligt bij Stanford.
Samen met Eleanor Coppola huurde Hershman Leeson een kamer in een vervallen hotel in North Beach, San Francisco, en richtte die in als bewoonde ruimte: cosmetica, kleding, twee levensgrote poppen in bed, een verborgen bandrecorder met ademhaling, een radio met lokaal nieuws, roze en gele gloeilampen. De kamer was permanent open en bezoekers vonden hem via advertenties die de kunstenaar in de krant zette. Het werk liep van 30 november 1973 tot 31 augustus 1974 en geldt als een van de vroegste locatiegebonden installaties buiten een galerie in de Verenigde Staten. Het was ook het startpunt van Roberta Breitmore, die zich in dezelfde kamer inschreef.
Hershman Leeson bedacht een vrouw, trok haar aan en liet haar leven. Roberta Breitmore arriveerde per bus in San Francisco, checkte in bij het Dante Hotel, opende een bankrekening, kreeg creditcards en een rijbewijs, huurde een kamer, ging naar een psychiater, deed Weight Watchers en zette advertenties voor een huisgenoot; van de drieënveertig reacties volgde ze er zevenentwintig op. Roberta had eigen make-up, handschrift, loop en spraak, en werd vastgelegd in honderdvierenveertig tekeningen en surveillancefoto's. In het vierde jaar namen drie andere vrouwen haar gedaante aan. In 1978 werd Roberta in Ferrara uitgedreven in een ritueel in de crypte van Lucrezia Borgia.
Het eerste kunstwerk op laserdisc, en daarmee een van de eerste echt interactieve videowerken. De kijker krijgt een afstandsbediening en kan door de flat van Lorna navigeren, een agorafobische vrouw van middelbare leeftijd die haar woning niet meer verlaat en de wereld alleen via haar televisie kent. Door voorwerpen aan te klikken worden fragmenten van haar leven opgeroepen; er zijn drie mogelijke afloopscènes. Er is geen voorgeschreven volgorde, wat destijds ongebruikelijk was: het werk voegde tijd, keuze en schuldgevoel toe aan het kijken. De kijker die Lorna bevrijdt is tegelijk degene die haar bespiedt. Het Whitney Museum verwierf het werk in 2018.
Een sciencefictionkomedie waarin Tilda Swinton vier rollen speelt: de biogeneticus Rosetta Stone en de drie zelfreplicerende automaten die zij uit haar eigen dna heeft gekweekt en die mannelijk sperma nodig hebben om in leven te blijven. Onder de kleurcodering en de klucht ligt Hershman Leesons vaste vraag naar het onderscheid tussen origineel en kopie, lichaam en code. De film ging in 2002 in première op Sundance en werd bekroond met de Alfred P. Sloan-prijs voor scenario en regie; daarna volgden Toronto en Berlijn. Het was haar tweede samenwerking met Swinton, na Conceiving Ada uit 1997 over Ada Lovelace.
