Dimitri Verhulst
Aalst, 2 oktober 1972 — Vlaams schrijver, dichter en filmmaker
Aalst, 2 oktober 1972 — Vlaams schrijver, dichter en filmmaker
Dimitri Verhulst groeide op in Aalst als ongewenst kind in een gezin waarin drank en geweld de dienst uitmaakten; na de scheiding van zijn ouders belandde hij achtereenvolgens bij zijn vader en grootmoeder, in een pleeggezin en in een gezinsvervangend tehuis. Hij hield er de biografie aan over die zijn werk zou blijven voeden, en een reeks losse baantjes — pizzakoerier, gids op plezierboten, animator in een clubhotel op Mallorca — die later evengoed literaire stof bleken. Officieel debuteerde hij in 1999 met de verhalenbundel De kamer hiernaast, waarna hij in hoog tempo romans, novellen, gedichten, essays, toneel, liedteksten en scenario's publiceerde. Zijn stijl is onmiddellijk herkenbaar: een barokke, archaïserende, met dialect en zelfbedachte woorden opgetuigde taal, ingezet voor onderwerpen die doorgaans zonder opsmuk worden behandeld — armoede, verslaving, asielprocedures, ouderdom, het menselijke tekort in het algemeen. Het ruwe en het tedere liggen bij hem dicht bij elkaar; de hilariteit is bijna altijd een omweg naar iets triestigs. De doorbraak kwam in 2006 met De helaasheid der dingen, dat honderdduizenden exemplaren verkocht en werd verfilmd; in 2009 won hij de Libris Literatuur Prijs voor Godverdomse dagen op een godverdomse bol. Zijn werk verschijnt in tientallen talen. Verhulst kondigde herhaaldelijk aan met schrijven te stoppen en week uit naar televisie en film, maar keerde telkens terug naar het boek. Hij geldt inmiddels als een van de best gelezen en meest eigenzinnige stemmen uit het Nederlandse taalgebied — een schrijver die zijn afkomst nooit heeft afgelegd, maar er ook nooit sentimenteel over is geworden.
Problemski Hotel is de novelle waarmee Verhulst voor het eerst buiten Vlaanderen werd opgemerkt. Het boek kwam voort uit een verblijf in een asielzoekerscentrum in Arendonk en bestaat uit korte, scherpe hoofdstukken over de bewoners: mensen die wachten, liegen, hopen, elkaar hun verhalen verkopen en zich verhouden tot een bureaucratie die geen verhalen wil maar dossiers. De verteller, zelf asielzoeker en fotograaf, kijkt zonder mededogen en zonder cynische afstand tegelijk. Verhulst vermijdt de aanklacht en kiest voor de zwarte grap; juist daardoor snijdt het boek dieper dan een pamflet zou doen. Het werd in meer dan tien talen vertaald en in 2015 verfilmd.
De grotendeels autobiografische roman die Verhulst beroemd maakte. In het verzonnen dorp Reetveerdegem woont de jonge Dimmetrie bij zijn grootmoeder, samen met zijn vader Pierre en drie ooms — werkloze, permanent beschonken mannen voor wie een wereldkampioenschap zuipen het hoogtepunt van de beschaving vormt. De hoofdstukken zijn min of meer op zichzelf staande verhalen, afwisselend uitzinnig komisch en verstild. Het boek is tegelijk een liefdesverklaring aan en een afrekening met een milieu, en het weigert consequent te kiezen tussen de twee. Het werd bekroond met de Publieksprijs van de Gouden Uil en genomineerd voor de AKO Literatuurprijs, verkocht meer dan tweehonderdduizend exemplaren en werd in 2009 verfilmd door Felix van Groeningen.
In hetzelfde jaar als De helaasheid der dingen verscheen deze korte novelle, die in bijna alles het tegendeel ervan is: ingehouden, elegisch, nagenoeg zonder grofheid. Een oude vrouw woont alleen in een leeglopend dorp en daalt op een winterdag voor het laatst de heuvel af, in de wetenschap dat ze niet meer terug omhoog zal komen. Terwijl ze loopt, ontvouwt zich het verhaal van haar huwelijk met een cellobouwer en van de bomen die hij plantte om er ooit instrumenten van te maken. Het boek toont de andere Verhulst — een schrijver van tempo, terughoudendheid en zorgvuldig geplaatste beelden — en wordt door veel lezers als zijn mooiste beschouwd.
Nauwelijks tweehonderd bladzijden, geen plot en geen personage in de gebruikelijke zin: de hoofdfiguur heet 'Het' en is de mensheid zelf, gevolgd vanaf het moment dat ze uit het water kruipt tot aan de atoombom. Verhulst schrijft de geschiedenis als een aaneenschakeling van roofzucht, wreedheid en zelfbedrog, in een opzettelijk scabreuze, rijmende, bezwerende taal die het boek dichter bij een lange vloek dan bij een roman brengt. Christelijke boekhandels weigerden het in de winkel te leggen en de eerste recensies waren gemengd, maar in 2009 kende de jury van de Libris Literatuur Prijs de onderscheiding toe aan wat zij als een weergaloze stijloefening beschouwde.