.jpg)
Astrid Roemer
Paramaribo, 27 april 1947 — Paramaribo, 8 januari 2026 — Surinaams-Nederlands schrijver
Paramaribo, 27 april 1947 — Paramaribo, 8 januari 2026 — Surinaams-Nederlands schrijver
Astrid Heligonda Roemer groeide op als oudste van vier kinderen in een creools middenklassegezin in Paramaribo. Na de kweekschool kreeg zij een verhouding met de veertien jaar oudere directeur van haar school; toen haar ouders die scherp afkeurden, vertrok ze in augustus 1966 naar Nederland. Ze rondde haar opleiding af, keerde terug om les te geven en werd op staande voet ontslagen omdat ze weigerde het volgens haar racistische sinterklaasfeest te vieren — een episode die zoveel van haar werk vooruitloopt: de botsing tussen een individueel geweten en een vanzelfsprekend geachte orde. Vanaf 1975 woonde ze in Den Haag, daarna afwisselend in Nederland en Suriname, en later teruggetrokken in Schotland en België. Ze debuteerde in 1970 onder het pseudoniem Zamani met de dichtbundel Sasa: mijn actuele zijn en publiceerde vervolgens romans, novellen, poëzie, essays en theaterteksten. Haar proza is poëtisch, fragmentarisch en eigenzinnig geïnterpungeerd: hoofdletters op onverwachte plaatsen, weggelaten komma's en aanhalingstekens, een taal die zich niet laat gladstrijken. Terugkerende thema's zijn migratie, racisme, seksualiteit, de moeizame verhouding tussen Suriname en Nederland, en het geweld dat vrouwenlichamen wordt aangedaan. In 2016 kreeg ze de P.C. Hooftprijs, in 2021 als eerste Surinaamse auteur de Prijs der Nederlandse Letteren — waarvan de uitreiking werd afgelast na haar publieke steunbetuigingen aan Desi Bouterse, terwijl de toekenning zelf gehandhaafd bleef. Ze stierf in januari 2026, teruggekeerd in haar geboortestad.
De achttienjarige Noenka verlaat als lerares het ouderlijk huis, scheidt na negen dagen van haar man en gaat een verhouding aan met een vrouw; haar naam betekent, zegt ze zelf, Nooit Meer. De roman zoekt in korte, weerbarstige fragmenten naar wat het betekent vrouw te zijn in een samenleving die vibreert van botsende identiteiten, geloofsovertuigingen en belangen. Het boek betekende Roemers doorbraak in Nederland en geldt sindsdien als een sleutelwerk van de feministische en queer literatuur in het Nederlands. De Engelse vertaling, On a Woman's Madness van Lucy Scott, kwam in 2023 op de longlist van de National Book Award en in 2025 op die van de International Booker Prize.
Het eerste deel van de drie romans die Roemer zelf haar 'drieling' noemde en die samen haar magnum opus vormen: een literaire doorlichting van de moderne Surinaamse geschiedenis rond en na de onafhankelijkheid van 1975. In Gewaagd leven volgt zij Onno Sylvester en de vrouwen om hem heen door een land dat zijn eigen vorm nog moet vinden. Roemer weigert daarbij partij te kiezen: de geschiedenis wordt door de ogen van uiteenlopende personages verteld, waardoor elke poging tot een sluitend oordeel strandt. Koloniale clichés worden niet weerlegd maar geïroniseerd, tot ze vanzelf uit elkaar vallen.
Het slotdeel van de trilogie, na Lijken op liefde (1997), waarin de decennia tussen de jaren zestig en tachtig in beeld komen — inclusief de militaire staatsgreep en de decembermoorden van 1982, waarbij vijftien opponenten van het regime werden gedood. Het is het politiekst geladen deel en tegelijk het meest ontwijkende: Roemer legt geen schuld vast maar laat zien hoe geweld verweven zit met de manier waarop een samenleving is ingericht. De drie romans verschenen in 2001 in één band en werden in 2016 opnieuw uitgegeven als Onmogelijk moederland. De jury van de P.C. Hooftprijs noemde juist deze verknoping van literair experiment en politiek engagement doorslaggevend.
Drie generaties van de Surinaamse familie Vanta — oma Bee, haar dochters en kleindochters — zoeken hun weg tussen Paramaribo en Nederland. Op het eerste gezicht een huiselijke kroniek van kippensoep en kerkbezoek, maar achter de details schuilt een geschiedenis van incest, wegkijken en weggestopte dochters, waarin ook de vrouwelijke solidariteit het begeeft onder de druk van patriarchaal geweld. Het boek gold als de bekroning van Roemers late terugkeer: Persis Bekkering noemde het in de Volkskrant een grote roman waarmee die comeback tot volle bloei kwam. De titel, met haar eigenzinnige hoofdletters, verwijst naar gebroken licht — verwantschap als kleurschifting.