Debra Solomon
Californië — kunstenaar, infrastructuuractivist en onderzoeker
Californië — kunstenaar, infrastructuuractivist en onderzoeker
Debra Solomon groeide op in Californië en kwam eind jaren tachtig naar Nederland om oude muziek te studeren bij Gustav Leonhardt; het land had daarvoor destijds het beste klimaat. Ze bleef, en verlegde haar praktijk naar de beeldende kunst. In de tweede helft van de jaren negentig hoorde ze bij de eerste generatie Nederlandse netkunstenaars die het internet niet als medium maar als leefomgeving behandelden. Rond 2007 verschoof haar aandacht naar voedsel en stad — nog voordat stadslandbouw een modeverschijnsel werd — met de tentoonstelling De eetbare stad en het Haagse programma Foodprint als scharnierpunten. In 2010 richtte ze Urbaniahoeve, Social Design Lab voor Stadslandbouw op, waarmee ze verwaarloosd en overmatig verhard openbaar groen omvormt tot aaneengesloten eetbare landschappen. Haar werk kreeg daarmee een schaal die zich niet meer als kunstwerk laat aanwijzen: het gaat om beheerregimes, maaischema's, onderhandelingen met stadsdelen en om jarenlange samenwerking met bewoners. In 2019 muntte ze de term multispecies urbanism, het pleidooi om steden te ontwerpen en te besturen voor de meersoortige gemeenschap als geheel, waarbij het ecologische werk van bodemleven, insecten en planten als infrastructuur telt in plaats van als decoratie. Met dat concept vertegenwoordigde ze in 2021 samen met architect Afaina de Jong het Nederlandse paviljoen op de Architectuurbiënnale van Venetië. Ze bereidt een promotie in stedelijke planologie voor aan de Universiteit van Amsterdam en experimenteert met bodemchromatografie als manier om de vitaliteit van grond zichtbaar te maken.
Een jaar lang leidde Solomon een tweede leven als the_living, een digitale persona die opdook in de chatkamers van CU-SeeMe, vroege videoconferentiesoftware. Ze verscheen op onwaarschijnlijke plekken — in zwembaden bijvoorbeeld — en stuurde haar gesprekspartners animaties en midi-bestandjes als een soort tamagotchi-cadeaus. De performance liep vooruit op een toestand die toen nog ondenkbaar was: vierentwintig uur per dag online zijn, met een lichaam dat half fysiek en half virtueel is. De eerste presentatie vond in september 1997 plaats op het Worldwide Video Festival in het Stedelijk Museum. In 2019 nam LI-MA het werk op in de Digitale Canon van twintig sleutelwerken uit de Nederlandse digitale kunst.
Het eerste grote project van Urbaniahoeve, tot stand gekomen op uitnodiging van Stroom Den Haag binnen het programma Foodprint. In de Schilderswijk legde Solomon met bewoners, scholen, wijkverenigingen en woningcorporaties fruitboomgaarden, kruidenkwekerijen en bloembedden aan, verspreid over restruimtes die niemand had geprogrammeerd. Het idee was niet een moestuin maar een samenhangend eetbaar landschap, ingepast in het bestaande groen en beheerd door de wijk zelf. Daarmee verschoof stadslandbouw van hobby naar landschapsarchitectuur en van individueel perceel naar publieke ruimte — een model dat Urbaniahoeve daarna in Amsterdam herhaalde.
Op de zeventiende Architectuurbiënnale van Venetië beantwoordde het Nieuwe Instituut de vraag van curator Hashim Sarkis, hoe we samen zullen leven, met een tegenvraag: wie is wij? Solomon vulde die in met multispecies urbanism. Buiten de ingang van het paviljoen stonden rhizotronen op ware grootte — bakken waarin levende bodem en wortelstelsels zichtbaar worden — en binnen toonde ze haar onderzoeksmethoden, waaronder bodemchromatogrammen en de oefeningen die ze radical observation noemt. De boodschap was rechttoe rechtaan: bodem is geen ondergrond voor architectuur maar een partij met eigen aanspraken op de stad.
Het meest omvangrijke project van Urbaniahoeve, en geen afgebakend terrein maar een beheerde ecologische zone die zich over ruim vijftig hectare door de K-buurt van de Bijlmermeer uitstrekt, van het Krimpertplein tot de Bijlmerweide. Gazons worden door gefaseerd maaien in bloemenweides veranderd, met daartussen mini-boomgaarden, bessenstruiken, eetbare bodembedekkers en klimplanten volgens permacultuurprincipes. Ontwerp, aanleg en onderhoud liggen bij een praktijkgemeenschap van tientallen bewoners, in overleg met de gemeente. De inzet is ecologische samenhang: pas op deze schaal ontstaan corridors waarlangs insecten, vogels en egels zich kunnen verplaatsen.
