Jonathan Franzen
Western Springs (Illinois), 17 augustus 1959 — schrijver, essayist
Western Springs (Illinois), 17 augustus 1959 — schrijver, essayist
Jonathan Franzen groeide op in Webster Groves, een voorstad van St. Louis, als jongste zoon van een ingenieur en een huisvrouw — het middenklassemilieu dat hij zijn hele oeuvre zou blijven ontleden. Na Swarthmore College en een Fulbrightjaar in Berlijn debuteerde hij in 1988 met The Twenty-Seventh City; in een geruchtmakend Harper’s-essay uit 1996 beklaagde hij de tanende positie van de roman en formuleerde hij zijn eigen ambitie: sociale romans die een heel tijdperk vatten zonder de lezer te verliezen. Met The Corrections loste hij die belofte in en werd hij het gezicht van de literaire familieroman in de eenentwintigste eeuw — en van de bijbehorende controverses, van zijn aanvaring met Oprah Winfrey tot zijn polemieken over sociale media, vogelbescherming en klimaatrealisme. Zijn romans paren negentiende-eeuwse breedte aan genadeloze, comisch precieze psychologie; critici verwijten hem zelfingenomenheid, bewonderaars zien de laatste geloofwaardige kandidaat voor de Great American Novel. Franzen schrijft sinds 1994 voor The New Yorker, is hartstochtelijk vogelaar en woont in Santa Cruz, Californië.
De roman die Franzen beroemd maakte (Nederlands: De correcties): de bejaarde Enid Lambert wil haar drie volwassen, elk op eigen wijze ontsporende kinderen nog één keer thuis hebben voor kerst, terwijl haar man Alfred wegglijdt in parkinson. Familietragedie en satire op de jaren negentig — beurskoorts, farmaceutica, globalisering — vallen er naadloos samen. Het boek verscheen een week voor 11 september, won de National Book Award (2001) en de James Tait Black Memorial Prize, was Pulitzerfinalist en werd wereldwijd een bestseller; de rel rond Oprah’s boekenclub vergrootte de faam alleen maar.
Negen jaar later opnieuw een familieroman met tijdsdiagnose (Nederlands: Vrijheid): het huwelijk van Patty en Walter Berglund, geëngageerde stedelingen in Minnesota, loopt stuk op oude liefdes, ambitie en de vraag wat vrijheid waard is als iedereen haar opeist. Rond hen tekent Franzen het Amerika van de Bush-jaren, van bergtopmijnbouw tot Irak. Het boek bezorgde hem als eerste levende romancier in tien jaar de cover van Time, met het opschrift ‘Great American Novelist’, en gold meteen als ijkpunt van het decennium — al vonden sommigen de ontvangst buitensporig.
Franzens meest plotgedreven roman (Nederlands: Zuiverheid) volgt de jonge, met studieschuld en een raadselachtige moeder opgezadelde Pip Tyler, die in de ban raakt van Andreas Wolf, een charismatische klokkenluider van WikiLeaks-signatuur met een duister DDR-verleden. Via Oakland, Bolivia en Oost-Berlijn onderzoekt het boek geheimen, idealisme en de totalitaire trekjes van het internet. De ontvangst was verdeeld — velen misten de warmte van de familieromans — maar de roman scherpte Franzens positie als criticus van de digitale transparantiecultus.
Het eerste deel van de geplande trilogie A Key to All Mythologies (Nederlands: Kruispunt): in een voorstad van Chicago, december 1971, worstelt dominee Russ Hildebrandt met een verliefdheid en zijn gekrenkte trots, terwijl zijn vrouw en kinderen elk hun eigen morele afgrond naderen rond de kerkelijke jongerenclub Crossroads. Soberder en inniger dan zijn eerdere werk, geconcentreerd op geloof, schuld en goedheid. De kritiek was opvallend eensgezind lovend — meerdere recensenten noemden het zijn beste roman — en het boek stond op tal van jaarlijstjes.